Өнөөдөр буюу 2026 оны 2 дугаар сарын 5-ны өдөр хүн төрөлхтний аюулгүй байдлын нэгэн баталгаа болж байсан АНУ-ОХУ-ын хоорондын “New START” гэрээ албан ёсоор дуусгавар боллоо. Энэ нь 1970-ад оноос хойш анх удаа дэлхийн хоёр том цөмийн гүрэн ямар ч хяналтгүй, хязгаарлалтгүй нөхцөл байдалд шилжиж байгааг илтгэж байна.
“New START” гэж юу байв?
Энэхүү гэрээ нь стратегийн давшилтын зэвсгийг хязгаарлах хамгийн сүүлчийн механизм байсан юм. Гол нөхцөлүүд:
- Цөмийн цэнэгт хошуу: Тал бүр 1,550-аас ихгүй байх.
- Тээвэрлэгч хэрэгсэл: Тив алгасах пуужин, хүнд бөмбөгдөгч онгоцны тоо 700-аас хэтрэхгүй байх.
- Ил тод байдал: Харилцан газар дээрх шалгалт хийж, мэдээллээ тогтмол солилцох.
Одоо байгаа цөмийн зэвсгийн мэдээлэл:
Одоогийн байдлаар дэлхий дахинд 9 улс цөмийн зэвсэгтэй улс байгаагаас АНУ болон ОХУ хоёр нийт зэвсэглэлийн 90 орчим хувийг дангаараа эзэмшиж байна.
| 1 | ОХУ | 5,580 |
| 2 | АНУ | 5,044 |
| 3 | Хятад | 500-650 |
| 4 | Франц | 290 |
| 5 | Их Британи | 225 |
| 6 | Пакистан | 170 |
| 7 | Энэтхэг | 165 |
| 8 | Израйл | 90 |
| 9 | Хойд Солонгос | 50-80 |
Гэрээ нурах болсон шалтгаанууд:
- 2022 онд эхэлсэн Орос-Украйны дайн уг гэрээг “үхэлд” хүргэсэн гэж хэлж болно.
- Украйны дайн: Москва “НАТО Украйныг дэмжиж байгаа нөхцөлд цөмийн байгууламжууддаа шалгалт хийлгэхгүй” гэж мэдэгдсэн.
- Үл итгэлцэл: 2023 оноос ОХУ оролцоогоо түдгэлзүүлснээр харилцан хяналт бодитоор зогссон.
- Геополитикийн гацаа: Шинэ гэрээ байгуулах хэлэлцээ дипломат түвшинд бүрэн мухардалд орсон.
Ирээдүйд үүсэх эрсдэлүүд:
- Зэвсэглэлээр хөөцөлдөх: Улс орнууд цөмийн цэнэгт хошууны тоогоо хяналтгүй нэмэгдүүлж эхэлнэ.
- Тодорхойгүй байдал: Мэдээлэл солилцоогүй нөхцөлд буруу тооцоолол хийж, санамсаргүй байдлаар цөмийн мөргөлдөөнд хүрэх эрсдэл эрс нэмэгдэнэ.
- Гуравдагч тоглогч: Хятад улс цөмийн хүчин чадлаа эрчимтэй нэмэгдүүлж байгаа нь нөхцөл байдлыг улам ээдрээтэй болгож байна.
Дүгнэж хэлэхэд 2026 он бол цөмийн зэвсгийг хязгаарлах олон улсын харилцааны түүхэнд шийдвэрлэх жил юм. Цөмийн зэвсгийг хязгаарлах механизмгүй байна гэдэг нь дэлхий дахин илүү аюултай, таамаглах боломжгүй эринд хөл тавьж буйг сануулж байна.
Эх сурвалж: SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute), FAS (Federation of American Scientists), Reuters, Associated Press
