Од хүртэлх мөрөөдөл: Элон Маскийн SpaceX хэрхэн түүхэн IPO-д хүрэв
Элон Маск хэлэхдээ “энэхүү компанийн маань амжилтын магадлал 10 хувьд ч хүрэхгүй” гэж хэлсэн компани 23 жилийн дараа дэлхийн хамгийн том IPO-г хийж, нэг өдрийн дотор хувьцаагаа 19.2 хувиар өсгөж, 2 их наяд долларын үнэлгээтэй болов. Калифорнийн Эл Сегундо хотын жижиг агуулахаас эхэлсэн түүх өчигдөр шинэ түүхэн амжилтыг тогтоож, хүн төрөлхтнийг сансар огторгуйд хөтлөв.
🚀 Агуулахаас эхэлсэн түүх
2002 оны 3-р сард Элон Маск PayPal компанийг eBay-д зарж олсон хөрөнгөөрөө “Space Exploration Technologies Corp.” буюу SpaceX компанийг Калифорнийн Эл Сегундо хотод үндэслэн байгуулав. Зорилго нь маш энгийн бөгөөд маш хэцүү байсан: Хүн төрөлхтнийг Марс гараг руу хүргэх боломжтой хямд, дахин ашиглах боломжтой сансрын хөлөг бүтээх.
Анхны гурван оролдлого (Falcon 1 пуужин, 2006, 2007, 2008) бүгд бүтэлгүйтэж дэлбэрч, шатсан юм. Тухайн үед компани мөнгөгүй болж, Маск хувийн хөрөнгөөсөө хөрөнгө оруулаад “бидэнд 10 хувийн ч магадлал байхгүй” гэж олон нийтэд хэлж байв. Дөрөв дэх оролдлого 2008 оны 9-р сард эцэст нь амжилттай болж тойрог замд гарав. Энэхүү үйл явдал нь NASA-аас өндөр дүнтэй гэрээ авах эргэлтийн цэг болсон юм.
📅 SpaceX-ын туулсан замнал
Мөр дээр дарж дэлгэрэнгүйг нээнэ үү
📊 Эдийн засгийн үзүүлэлтүүд
Мөрөн дээр дарж дэлгэрэнгүй мэдээллийг харна уу
SpaceX-ийн 2025 оны орлого өмнөх жилээс 33 хувиар өсөж 18.7 тэрбум доллар болсон бол, үүний дөрөвний нэг орчим нь Starlink-ийн захиалгын орлого байв. Гэвч компани 2025 онд 4.9 тэрбум долларын алдагдал хүлээж, мөн оны эхний улиралд 4.3 тэрбум долларын алдагдал бүртгэгдсэн нь үнэлгээний эргэлзээг нэмэгдүүлсэн юм.
| Үзүүлэлт | Утга |
|---|---|
| IPO-ийн нэгж үнэ | 135 $ / ширхэг |
| Нийт зарагдсан хувьцаа | ~556.6 сая ширхэг |
| Татан төвлөрүүлсэн дүн | 75 тэрбум $ |
| Нээлтийн үнэ (06.12) | 150 $ |
| Өдрийн дээд үнэ | 176.52 $ |
| Хаалтын үнэ (06.12) | 160.95 $ (+19.2%) |
| Хаалтын үнэлгээ | ~2.1 их наяд $ |
| Жижиг хөрөнгө оруулагчдын хувь | ~30% (ердийн IPO-ийн 5–10%-аас өндөр) |
| Нийт захиалга | 250 тэрбум $-аас дээш |
| Жагсаалтын газар | Nasdaq, ticker: SPCX |
💵 Орлогын эх үүсвэр (2025)
Хэсэг дээр дарж/аваачиж онцлогийг харна уу
🧑💼 Хувьцаа эзэмшигчид (IPO-ийн дараа)
Хэсэг дээр дарж/аваачиж онцлогийг харна уу
💰 Маск ба түүний багийнхны хөрөнгө хэрхэн өөрчлөгдөв
Элон Маск SpaceX-ийн 4.8 тэрбум хувьцаа (нийт компанийн ~42%) болон 8.39 долларын үнээр хэрэгжих 350 сая хувьцаа авах эрхтэй юм. 135 долларын IPO үнээр Маскийн энэ багц 648 тэрбум доллар, түүний хувьцаа авах эрхүүдийг нь нэмж 44.3 тэрбум доллароор үнэлэгдэв. Forbes IPO-ийн өмнө Маскийн SpaceX дахь хувь нийлүүлсэн хөрөнгийг 500 тэрбум доллароор тооцож байсан тул, IPO-ийн дараа нэмэгдсэн дүн 192.3 тэрбум доллар болж, нийт хөрөнгө 1.005 их наяд доллар хүрсэн нь түүнийг түүхэн анхны “цаасан дээр их наядтан” болгов.
Хувьцааны арилжааны эхний өдөр 160.95 доллароор хаагдахад Маскийн нийт хөрөнгө ойролцоогоор 1.1 их наяд доллар хүрсэн гэж тооцоологдсон бол, Tesla дахь нөгөө багцтай хамт нэмэгдсэн нь түүнийг дэлхийн хамгийн баян хүний байр суурийг улам бэхжүүлэв (хоёрдугаарт орох Google-ийн үндэслэгч Larry Page-ийн 288 тэрбум доллароос 3.5 дахин их).
SpaceX-ийн гүйцэтгэх захирал (COO) Гвинн Шотвелл Class A хувьцаагаар тав дугаарт жагсдаг бол, удирдах зөвлөлийн гишүүн Антонио Грейсиас (Valor Equity Partners) 503.4 сая ширхэг (7.3%) эзэмшдэг. Founders Fund-ийн үндэслэгч Люк Носек 33 сая ширхэг хувьцаатай. Нийтдээ компанийн ажилтнуудаас ойролцоогоор 4,400 хүн IPO-ийн дараа сая доллартой хүн болохоор тооцоологдсон байна. Гэхдээ Маск нэг жилийн “lock-up” хугацаатай — нэг жилийн дотор хувьцаагаа худалдах эрхгүй бөгөөд, удирдах эрхийн хувьд санал өгөх эрх 82%-аас дээш хэвээр үлдэх юм.
Маск IPO нээлтийн өдрийн арга хэмжээн дээр SpaceX-ийн зорилгыг — “Хүн төрөлхтнийг сар, Марс, түүнээс цаашаа хүргэх зорилгоо дахин онцолж, компанийн анхны жилүүдэд амжилтад хүрэх боломж бараг байгаагүйг давтан хэлэв”.
— Элон Маск, SpaceX IPO нээлтийн арга хэмжээ, Starbase, Техас (2026.06.12)
🔮 Шинжээчдийн таамаглал — IPO-ын дараа юу болох вэ?
Зах зээлийн дотроос гарч буй шинжээчдийн дүгнэлтүүд эрс хуваагдсан байдалтай байна. Morningstar-ийн шинжээчид Discounted Cash Flow санхүүгийн аргачлалаар тооцоход SpaceX-ийн бодит үнэ цэнэ ердөө 780 тэрбум доллар орчим байгаа гэж дүгнэсэн нь IPO-ийн 1.77 их наяд долларын үнэлгээний дөнгөж 44% орчим юм. Тэд компанийн стратегийн хэрэгжилт, технологийн хувьсал, зах зээлийн динамик, зохицуулалт, AI-ийн өсөлт, мөн Маск дээр хэт хараат байдал зэргийг “маш өндөр тодорхойгүй байдал”-тай эрсдэл гэж тэмдэглэсэн.
Эсрэг талдаа, хөрөнгө оруулагчдын эрэлт ер бусын байсан нь анзаарагдаж байна. SpaceX-ийн IPO-д нийт 250 тэрбум доллароос дээш захиалга орж, зөвхөн жижиг хөрөнгө оруулагчид дангаараа 70 тэрбум долларын хүсэлт гаргасан гэж мэдээлэгджээ. Investing.com-ийн дунджаар тооцсон 12 сарын дараах үнийн зорилт 139.33 доллар байгаа нь өнөөдрийн хаалтын үнэ (160.95$)-ээс доогуур буюу хувьцаа богино хугацаанд хэт халсан байж болзошгүй гэсэн дохио өгч байна.
Дижитал таавар (Polymarket)-ийн оролцогчид компанийн анхны арилжааны өдрийн зах зээлийн үнэлгээ (market cap) 1 их наяд доллар давах магадлалыг 92%, харин 2 их наядаас давах магадлалыг 45% гэж урьдчилан үнэлж байсан бол бодит байдал дээр 2.1 их наядаас давж, илүүд гарсан. Энэ нь ирэх улирлуудад орлого, ашгийн тайлан хүлээлтийг хангаж чадахгүй бол хувьцааны үнэ хурдан тогтворгүй болох эрсдэлтэй гэж шинжээчид анхааруулж байна.
Цаашлаад, SpaceX-ийн IPO нь зөвхөн нэг компанийн үйл явдал биш энэ нь дараагийн жилүүдэд OpenAI, Anthropic зэрэг AI компаниудын олон нийтийн зах зээлд гарах хүлээлтийн өнгө аясыг хэмжих анхны томоохон кайс гэж зах зээлийн оролцогчид үзэж байна. Хэрэв SPCX дунд хугацаанд тогтвортой үнэлгээгээ хадгалж чадвал энэ нь дараагийн AI-холбогдсон IPO-уудад нааштай дохио өгөх бол, эсрэгээрээ хурдан буурвал бүхэл бүтэн “AI bubble” хэмээх асуудлын яриаг улам ширүүсгэх магадлалтай юм.
SpaceX-ын гайхамшиг үргэлжилсээр, Од руу хүрэх мөрөөдөл улам бүр ойртсоор.
