Судан улс дөрөв дэх жилдээ иргэний дайнд шатаж, дэлхийн хамгийн ноцтой боловч хамгийн бага анхаарал татсан хүмүүнлэгийн хямралуудын нэг болон хувирлаа.
Энэ дайн анх ардчилалд шилжих боломжийг нээсэн мэт харагдаж байсан ч эцэстээ хоёр генералын эрх мэдлийн тэмцэл болон хувирч, улс орныг бүхэлд нь сүйрэл рүү түлхсэн юм. Суданыг олон жил засаглаж байсан Омар Аль-Башир 2019 онд огцорсны дараа Суданы зэвсэгт хүчин (SAF) болон Хурдан дэмжлэгийн хүчин (RSF) хамтран засгийн эрхийг барьж эхэлсэн.
Гэвч 2021 онд тэд иргэний засгийн газрыг хамтран түлхэн унагаж, улмаар хоорондын зөрчил хурцдаж, 2023 оны дөрөвдүгээр сарын 15-ны өдрөөс ил тод зэвсэгт мөргөлдөөн дэгдсэн билээ. Өнөөдөр дайн тодорхой ялагчгүй, удаан сунжирсан хэвээр байна.
Армийн хүч нийслэл Хартум болон зүүн, хойд бүсийг хянаж байгаа бол RSF баруун Дарфур болон зарим стратегийн бүс нутгийг эзэмшсэн хэвээр байна. Засгийн газар 2026 онд Хартумд буцан ирсэн ч хотын дэд бүтэц, үйлчилгээ үндсэндээ нурж, амьдрал бараг зогсонги байдалд орсон байна.
Энэ дайнд хамгийн ихээр энгийн иргэд хохирч байгаа ба 50 сая хүн амтай орны тал хувь буюу 25 сая хүн хүнсний хүнд хямралд орж, 4 сая хүүхэд хоол тэжээлийн дутагдалд нэрвэгдээд байна. Үүнээс 770 мянга орчим хүүхэд амь насаа алдах шууд эрсдэлтэй нөхцөлд байгаа нь нөхцөл байдал ямар ноцтой болсныг харуулж байна.
Түүнчлэн 2026 онд хүмүүнлэгийн тусламж шаардлагатай хүмүүсийн тоо 33.7 саяд хүрэх төлөвтэй ч олон улсын санхүүжилт ердөө 16 хувьтай байна. Ялангуяа Дарфур бүс нутагт нөхцөл байдал бүр ч хүнд байна. RSF-ийн довтолгоо нь “Африкийн” угсаатны эсрэг чиглэсэн системтэй хүчирхийлэл болж, НҮБ-ын шинжээчид үүнийг геноцидын шинжтэй гэж дүгнэжээ. Зарим хорих байрыг бүр “нядалгааны газар” гэж тодорхойлсон нь энэхүү дайны харгис шинжийг илтгэж байна.
Улмаар зөрчил дотоод асуудлаас давж, бүс нутгийн геополитикийн тоглоом болж хувирсан бөгөөд Арабын Нэгдсэн Эмират Улс RSF-д дэмжлэг үзүүлж байгаа бол Египет Суданы армийг дэмжиж байна. АНУ, Саудын Араб, НАЭ, Египет оролцсон дипломат оролдлогууд одоогоор бодит үр дүнд хүрээгүй хэвээр байна.
Нөхцөл байдлыг улам дордуулж буй нэг хүчин зүйл бол дэлхийн эрчим хүч, логистикийн сүлжээтэй холбоотой асуудал юм. Судан ургамлын бордооны импортоор Хормузын хоолойноос шууд хамааралтай бөгөөд АНУ, Ираны хурцадмал байдал энэ хоолойгоор дамжин өнгөрөх хөдөө аж ахуйн бараанд шууд дарамт үзүүлж байна.
Ийнхүү Суданд өрнөж буй дайн нь хүний амь нас, амьжиргаа, ирээдүйг сүйрүүлж буй дэлхийн хамгийн том хямралуудын нэг хэдий ч олон улсын анхаарал Ойрх Дорнодын зөрчилд төвлөрснөөс шалтгаалан “мартагдсан дайн” болон хувирчээ.
Тоймч: Х.Одхүү
Судан #Дарфур #Африк #Өлсгөлөн #Геноцид #Хүмүүнлэг #ХормузынХоолой #Shortlymn #Sudan #SudanWar #Darfur #ForgottenWar #HumanitarianCrisis #Famine #Africa
